Kızılcıklı Mahmut Pehlivan – 2

Ecel kapıya dayanıncaya kadar güreşme vurgusu Türk güreşine ilgi duyanlar için yeni bir bilgi değil. Bırakın yeni olmayı efsanevî hikâye bile böyle bir neticeyle başlamıştır aslında. Efsaneye göre Rumeli’yi Türk vatanı haline getirmek için küffar diyarına amansız akınlar düzenleyen Türk akıncılarının yolu bugün Yunanistan sınırları içerisinde kalan Simovina çayırına düşer. Çimenlere yayılır yiğitler.   Biraz istirahat ederler, azıklarından nasiplenirler. Yeşil çimen çağırır yiğitleri. Çayır- çimen demek Türk için biraz da güreş demektir aslında. Aslanlar soyunup güreşe başlarlar. Erkekçe, kıran kırana güreşler tutulur, galip-mağlup ayrılır, akıbet mağlubiyet de galibiyet de olsa küçük büyüğün elini, büyük küçüğün alnını öper akıncılar köşelerine çekilirler. Birbirilerine üstünlük sağlayamayan Selim ve Ali isimli akıncılar müstesna… Bu iki yiğidin güreşi bir türlü nihayete ermez. Denk kudretleri rakiplerini yenmeye yetmemektedir. Öte yandan bu lezzetli güreşi bırakmayı birbirlerine ihanet sayarlar. Hani Fransa’da rakiplerinin sırtını 3-5 dakikada minderle buluşturan Koca Yusuf’a şikeyi asla kabul ettirmeyeceklerini anladıkları için “Bari güreşi hemen bitirme biraz oyalan.” şeklinde yapılan teklife Koca pehlivanın “Allah’ın verdiği kudrete ihanet edilmez.” şeklinde cevap vermesi gibi.[1] Vakit geçmiş, hava kararmış diğer akıncılar tavşan tedirginliğindeki uykularına çoktan dalmışlardır. Onlar uyurken biteviye güreşen iki yiğidin takatleri tükenmiş yiğitçe cenkleri ikisinin de cansız bir şekilde yere yığılmalarıyla son bulmuştur. Akıncılar uyandıklarında iki yoldaşlarının birbirine sarılmış halde son uykularına yatmış olduklarını görürler. Ali ile Selim’in ebediyete kadar süren güreşi Türk’ün ebediyete kadar sürecek cenginin alametidir sanki. Türk acuna cenk için gelmiştir zira. Akıncılar hüzünle arkadaşlarını birbirilerine sarılarak son nefeslerini verdikleri toprağa gömerler. Vakit yeni bir sefer için yola koyulma vaktidir. Zira akıncının durağı yoktur. Elbet buralara tekrar dönülecek iki can yoldaşına yakışır bir kabir yapacaklardır. Akıncılar o diyar senin bu diyar benim cenk ederek Türk’ün Rumeli fütuhatlarına zafer üzerine zafer ekledikten sonra tekrar Simovina çayırlarına geldiklerinde gözlerine inanamazlar. Zira Ali ile Selim’in ahirette tamamlanacak güreşlerinin yapıldığı yerde tam kırk pınar hayat bulmuştur. Kırkpınar artık Türk’ün destanı Kırkpınar Türk’ün ebedî efsanesidir.

 Şüphesiz Kızılcıklı ile Küçük Yusuf’un güreşi bu efsanenin ruhuna uygun şekilde cereyan etmemişti, kendisinden yaşça çok büyük olan Yusuf’a karşı Kızılcıklı oynaş güreşi yapabilir, hiç olmazsa berabere ayrılmaları istendiğinde rakibinin pes etmesi şartını öne sürmeyebilirdi. Bu kahredici netice Kızılcıklı’nın ömrü boyunca vicdan azabı çekmesine sebep olmalıdır. Ne var ki bu güreş onun hayatındaki son trajik güreş olmayacaktır.

Türk pehlivanlarının Amerika ve Avrupa sergüzeştlerinin zaferlerle dolu olması organizatörlerin ilgisinin her daim Türk güreşçilerinin üzerinde olmasına neden olmuştur. Bunlardan birinin; Koca Yusuf sayesinde ceplerini parayla doldurmayı başarmış olan Rum organizatör Pierri’dir. Pierri’nin dönemin en parlak isimlerinden olan Kızılcıklı’ya bigâne kalması düşünülemezdi. Kızılcıklı’ya mektupla ulaşan Pierri pehlivanı Strasburg’a davet etmiş; elinde Pierri’nin mektubuyla Fransa yolunu tutan pehlivan, Pierri’yi bulamamış üç gün beklemek zorunda kalmıştır. Pehlivan beklemiştir beklemesine ama Pierri Kızılcıklı’yı görünce suratı asılmış keyfi iyiden iyiye kaçmıştır. Karşısında Yusuf gibi Adalı gibi heybetli bir pehlivan göreceğini uman ancak umduğunu bulamayan kurnaz Rum, şimdi Kızılcıklı’yı başından savmanın planlarını yapmaktadır. Pehlivana köye dönmesini salık veren Rum, Kızılcıklı’nın direnciyle karşılaşınca biraz da yasak savmak babında yanında bulunan 3 güreşçiyle bir yarışma düzenleyeceğini söyler. Sin Rum’un hesabı Kızılcıklı’nın burnunun sürtülmesi ve yenilip kolaylıkla köyüne geri yollanmasıdır. Ancak diğer güreşçilere Kızılcıklı’yı bir an evvel yenerek başından bu belayı almalarını rica eden Pierri neye uğradığını şaşıracak Kızılcıklı üç hasmını kolaylıkla yendikten sonra hiç yorulmamış gibi halterle çalışmalarını sürdürmeye devam edecektir. Kızılcıklı kontratı kapmış Folies Berger güreşlerine katılmaya hak kazanmıştır. Fransa’da inişli çıkışlı bir grafik sergileyen Mahmut rüştünü ispat etmiş, Pierri’nin gözüne girmeyi başarmıştır. Mahmut’taki cevheri gören Pierri pehlivanı Fransa’ya göre başarılı olması daha muhtemel olan Amerika güreşleri için beraber Londra’da hazırlamaya başlamıştır.

1907 sonbaharında New York’a varan Kızılcıklı’nın ismi Yussıf Mahmout’tur artık. Her ne kadar Amerika’da Terrible Turk lakabıyla anılan Koca Yusuf’un şöhretinden yararlanma çabası sezilse de garip bir şekilde Mahmut için zaman zaman “Bulgarian Wrestler” denildiğini zaman zaman Bulgo/Turk denildiğini nihayet bazı gazetelerde Turkish wrestler denildiğini görüyoruz. 13 Aralık 1913 tarihli Chicago Eagle gazetesinde ise Türkiye’den ABD’ye gelmiş güreşçiler kaynak gösterilerek verilen son derece ilginç bir habere tesadüf ediyoruz. Bu asparagas habere göre meşhur pehlivan Silistire’de Bulgar ordusunda subay olarak vazifeliyken maiyetindekilerin parasını ödemek için para çekmiş ve bunu haber alan haydutlar tarafından öldürülmüş.[2]

Pehlivanın başına Amerika’da gelen ilginç hadiselerden birisini oğlu Hamza Kızılcıklı Âtıf Kahraman’a anlatmıştır. Buna göre ABD güreşlerinden birinde boğazında Türk pehlivanlarının alametifarikası olan bir muskayla güreşen Mahmut’un karşısında Yunanlı bir güreşçi vardır. Tribündeki Rumların “boğazında tılsım var o varken onu yenemezsin” diye bağırmaları üzerine Yunanlı güreşçi muskayı çekip kopartmış. Bu olaydan sonra Kızılcıklı bir daha muska takmamış.[3]

Amerika’daki ilk güreşini meşhur Adalı’nın seneler evvel kaburga kemiklerini kırdığı Jenkins’le yapan Kızılcıklı bu güreşi şu şekilde anlatmıştı:

“Nihayet bu uzak memlekette ilk maç kararlaştırıldı ve Tom Zingin isminde bir Amerikalı ile bir gece kocaman bir sirkte maç yapmağa çıktım. Rakibim haylice iri ve oyunlarına alışık değil diye kendisinden fazla emin görünüyordu. Düdük öttü ve Amerikalı’yı bir iki oyundan sonra birkaç dakika içinde yere çarptım ve ayak kıskacının arasında perişan ederek yendim. Bu hızlı galebe bütün halkı heyecanlandırmış ve buranın âdeti olacak, ringe etraftan çiçekler atılmıştı.”[4]

Bu güreşin ardından Lundin, Rogers, ve Rouen gibi rakiplerini dize getiren Mahmut’un karşısına Dünya Şampiyonu Gotch’a tek mağlubiyetini tattırmış olan Fred Beell’i çıkardılar. Daily News of Chicago bu güreşin anlatımı şu şekildedir:

“Seyirciler Türk’ün güreşinden memnun kaldılar. Olağanüstü bir kuvveti ve o cüssedeki bir kişi için bü­yük hızı var. Beell’e hep onu uzakta tutmaya, kendisi­ne yaklaştırmamaya çalışıyordu. Ancak Mahmut hem rakibini, hem de seyircileri, çok atik bir davranışla Beell’in ayağından yakalayıp mindere yatırmakla şa­şırttı. Beell hep kaçıyordu, aradan yarım saat geçmiş­ti ve Amerikalı’nın kazanabileceğini düşünmeye başlayanlar da çıkmıştı. Bu sırada dirseğinin Mahmud’un gözüne çarpması yüzünden tuş biraz daha gecikti, ancak az sonra Beell’i yakaladı, yerden kaldırdı ve yatır­dı: 38 dakika, 15.”[5]

Beell zaferinin ardından rakip zorlu Gus Schönlein’di. İki güreşçi el sıkarlarken Schönlein bir anda Mahmut’un eline çekerek altına almak istediyse de Mahmut bu ucuz numaralara pabuç bırakacak bir güreşçi değildi. Uzun süren bir boğuşmadan sonra rakibini iki kez tuş ederek adım adım Gotch’la yapılacak güreşe doğru gidiyordu.

Türlü şaklabanlıklar, kavgalar ve madrabazlıklarla dolu müsabakalar yapmak zorunda kalıp sinirleri bir hayli yıpranan pehlivanımız Pardello’yu ve Olson’u da mağlup etmeyi başardı.

Rus Aslanı lakabıyla bilinen Hackensmitch ile güreşmek için yurtdışına gidip emeline ulaşamadan Amerika’ya dönen Gotch’la Kızılcıklı’nın güreşmeleri kaçınılmaz olmuş ve bir tarih belirlenmişti. Kızılcıklı bu süreyi gösteri maçlarıyla geçirse de formunun düşmekte olduğu gözlerden kaçmıyordu.

10 bin dolarlık ödülün ortaya konulduğu[6] karşılaşma günü gelip çatmıştı. Tam bu sırada Gotch neredeyse müsabakanın iptal edilmesine neden olacak bir şart öne sürdü. Daha önceki güreşlerini yalın ayak yapan Kızılcıklı da kendisi gibi ayakkabı giymeliydi. Bu zorlama şartta ısrar edilmesi Kızılcıklı tarafının alacakları paradan 500 doları karşı tarafa bırakmasıyla halloldu.

Ne var ki bu güreşle Kızılcıklı’nın Amerika’da estirdiği fırtına dinecek; iki tuşla galibiyet şartı olan müsabakayı Gotch birinci güreşi 8. Dakikada ikincisini ise 9 dakika 58 saniyede tuş yapmak suretiyle kazanacaktı.  

Yine de Gotch’un “Mahmut hayatımda güreştiğim en iyi güreşçidir.” iltifatına mazhar olan Kızılcıklı bu son güreşten iyi bir kazanç sağlayarak yurda dönmüştü.

Yurda dönen Kızılcıklı artık şöhretinin zirvesindedir. Bu aynı zamanda Türkiye’deki diğer pehlivanların hedef tahtasında olması manasına geliyordu.

İşte bu atmosferde Yıldız Güreşleri başlar Kızılcıklı’yı gözüne kestirenlerden birisi de dönemin namlı başpehlivanlarından Nakkaşlı Eyüp’tür. Eyüp Yıldız güreşlerinin ikinci gününde Kızılcıklı’nın zayıf pehlivanlarla güreştirildiğinden şikâyet ederek cazgırdan Kızılcıklı’yı isteyecek, iki pehlivanın ölümcül güreşi tam iki saat sürecek Nakkaşlı’nın vücudu kan revan içerisinde kalacak neredeyse Küçük Yusuf güreşi gibi felaketli bir netice ortaya çıkacaktır. İkilinin güreşini “canavarca bir boğuşma” olarak tasvir eden Sami Karayel’in anlattığına göre güreş sonrası yemek yerken Sarı Hafız pehlivan, ilk lokması düğümlenip boğazında kalan parmakları kapanmayan Nakkaşlı’ya “A be! Eyüp ellerin tutmuyor be, deyince Eyüp:

Baka! Ulan bu kadar saat güreşten sonra tutar mı” cevabını vermiş.[7] Mahmut’un finaldeki rakibi Kara Emin’dir. Kara Emin yarı finaldeki müsabakasını 15 dakikada bitirmiş ve dingindir. Final güreşinde beklenmedik bir hadise yaşanır ve Kara Emin durup dururken güreşin 25. Dakikada güreşten çekilerek güreşi Kızılcıklı’ya terk eder.[8] Bu beklenmedik ricat, muhtemelen yüce gönüllü Kara Emin’in Kızılcıklı’yı meşhur olduğu Amerikalı misafirlerin önünde küçük düşürmeme hassasiyetiyle alakalıdır. Kızılcıklı bu zaferiyle Türkiye başpehlivanı olarak anılmaya başlamıştır.

Türkiye’de başpehlivanlık payesini boynuna takarak güçlenen Kızılcıklı Amerika’ya ikinci kez gittiğinde anılarında anlattığına göre yanında meşhur Kurtdereli vardır. Kendisinden güreş geçmiş olan yaşlı Kurtdereli azılı rakibi Petersen parmaklarını kırdığı için birinci güreşi 14 dakikada ikincisinde 1 dakikada mağlup olmuştur. Rus Aslanı Hackenscmit ise Kızılcıklı ile güreşmeyi reddettiği için finalde Kızılcıklı’nın rakibi Kurtdereli’nin parmaklarını kıran Petersen olmuştur. Organizatörler paranın kokusunu almış, Kızıklı’ya 10 bin dolar karşılığında yenilirse rövanşta büyük paralar kazanabileceklerini söylerler. Sonrasını Kızılcıklı şu şekilde anlatıyor:

“Kabul etmesem bu maçın yapılamayacağını bildiğimden (10.000) doları aldım ve yenilmeyi vaat ettim…Hakem ortaya geldi, nasihatlerini verdi, el ele tutuştuk. Tam ayrılırken Petersen’e güreşin hakikat olduğunu bildirdim ve (10.000) doları iade edeceğimi söyledim. Danimarkalı birden sarardı ve 18’inci dakikada yenilmekten kurtulamadı. İkincisinde ancak (4) dakika dayanabildi”[9]

Avrupa’da da başarılı güreşler yaptıktan sonra 3. Amerika seferine çıkan Mahmut pehlivan “Kemalist ve Venizelist” mücadele olarak tanımlanacak bir mücadelenin içinde bulacaktır kendisini. Adeta Türk milletinin mukadderat savaşı olan Kurtuluş Savaşı’nın benzerini yapacaktır Yunanlı güreşçi Dimitros’la. O Dimitros ki her demecinde Türk’ü yeneceğini söyleyecek bu zaferin 25 dakikadan uzun sürmeyeceğini söyleyecektir. Tıpkı Sakarya savaşı sonrası Yunan mevzilerini gezen İngiliz generalin “Türkler burayı 6 ayda aşarsa 6 saatte aşmış gibi sevinebilirler” demesi gibi küstahça bir böbürlenme… Tıpkı vatan savunması için canını hiçe sayan kahraman Türk ordusunun Yunan ordusunu hallaç pamuğu gibi mevzilerden söküp atması gibi Kızılcıklı da Amerika’nın dört bir yanından kopup gelen Türk ve Rumların gözü önünde mağrur rakibini birincide 8 ikincide 5 dakikada yenip toplamda 13 dakikada dize getirecektir.[10]

Amerika’da Koca Yusuf’tan sonra en büyük şöhreti kazanan Kızılcıklı için Orhan Koloğlu Kızılcıklı’nın İstiklâl Savaşını içine alan 1920-23 süresindeki bu Amerika turnesi sırasında en büyük önemli davranışı bir yönden Türklüğün reklâmını yapması diğer yandan da kazandığı paralarla yetim çocuklara yardımıdır” diyerek pehlivanın bir başka yönüne işaret ediyor. Kızılcıklı hem Dar ül Eytam[11] yararına güreşler yaptığı gibi, kendi kesesinden de bağışlar yapmış, hem de Amerika’dan paralar toplayarak kuruma göndermiştir. Dar ül Eytam Müdürü Mehmet Selahattin Bey’in mektubu insanın yüreğini buracak derece duyguludur:

“Amerika’da Şikago şehrinde Kızılcıklı Yusuf Mahmut Pehlivan,
            İtalyan Hol’ünde yetim İslâm kızları yararına tarafınızdan düzenlenen güreş gösterisi geliri olarak Vakit gazetesi aracılığıyla gönderdiğiniz 201 dolarlık çeki aldık (…) Şikago’daki Müslümanlar tarafından verilip sizin bize gönderdiğiniz 324 dolar hakkında da 18. Teşrinievvel 1337 tarihli mektubumuzla cevap vermiş ve teşekkürlerimizi bildirmiştik (…) Bu defaki 201 dolar doğrudan doğruya sizin çaba ve çalışmanızla toplandığından ayrıca üstün bir değer taşımaktadır, dolayısıyla hem kuruluşumuzun şükran hislerini hem de binlerce yetimin duasını kazanmıştır. Türk ve İslâm yetimlerine gösterdiğiniz bu dinî ve millî ilgiden dolayı önce bir Türk ve İslâm sonra binlerce yetimin koruyucusu niteliğiyle teşekkür ve minnetimi ulaştırırım.
            Oradaki başarılarınız hepimizin kalbini övünçle doldurdu. Uzak ülkelerde Türk namını yad ettiren sizinle övünüyoruz. Allah kolunuza kuvvet, vücudunuza afiyet versin. Müslüman yetimleri sizi daima sevgi ile söyleşmekte, babaları ve aileleri Vatan’ın savunması uğrunda şehit olan binlerce yavru sizden yardım beklemektedir. Hatta resminizi bile yaptılar. Diğer bir mektubumla onu da gönderirim. Baki Cenab-ı Hakk’a emanet olunuz, sevgili pehlivan. 4 Temmuz 1338”
[12]

Kızılcıklı Mahmut, hayatının bundan sonraki döneminde güreşten hiç kopmadı Bükreş’te şampiyon olduğu bir turnuvada Polonyalı bir rakibinin bileğini sıkarak pes ettirdiği için “Demir Pençe” lakabına layık görüldü.[13]

Kendi milletiyle yaşamak arzusuyla defalarca Cumhuriyet Türkiye’sine göç etmek için başvuran Kızılcıklı Mahmut, Romanya hükümetinin izin vermemesi sebebiyle bu emeline ancak 1928 yılında ulaşabilecek, kendisine mekân olarak Deliormanlı Türklerin yoğun şekilde meskûn bulunduğu Eskişehir’i seçecekti. Maceralı yaşamının son demlerinde Eskişehir’in İsmetpaşa köyünü mesken tutan Mahmut pehlivan güreşi bırakmıştır. Ne var ki bu meşhur pehlivanın ününden yararlanmak isteyen açıkgözler pehlivana huzur vermemiş olur olmadık zamanlarda Eskişehir’e gelerek ona meydan okumuşlardır. Suriye şampiyonu Yusuf Berzi, Mısır Şampiyonu Hasan Tahsin, Rus güreşçi Piza yine Rus pehlivan Kara, muhtelif zamanlarda Eskişehir’e gelerek Kızılcıklı’nın çelik bileklerinden kurtulamayıp yenildiler.

1930 yılında Eskişehir’e gelip Kızılcıklı’ya meydan okuyanlar Yusuf Hüseyin ve oğlu Dinarlı Mehmet’ti.  Kızılcıklı Mahmut hasta olmasına rağmen baba-oğulun meydan okumasını kabul etmiş üstelik Yusuf Hüseyin’i mağlup etmişti.

Kızılcıklı 21 Aralık 1930 Pazar günü son güreşine çıkacaktır. Son ölümcül güreşine. 50 yaşındaki Kızılcıklı’nın 23 yaşındaki Dinarlı’yla güreşmesi Küçük Yusuf’un da ölümüne sebep olan pehlivanlık gururuydu. Karayel’in anlattığına göre Kızılcıklı’nın  bu son güreşinde hakemlerin güreşin berabere ayrılması taleplerine tıpkı seneler evvel Mahmut’un Küçük Yusuf’a dediği gibi Dinarlı da Mahmut’a “Pes etsin” demişti.[14] Ve kaderin cilvesi olarak Kızılcıklı da aynı Küçük Yusuf gibi bu güreş sonrası hayatını kaybedecekti. Güreş sonrasında hastaneye yatan ve zatürre teşhisi konulan Kızılcıklı Mahmut pehlivan 3 Şubat 1931 yılında hayata gözlerini yumdu. Eskişehir’de Necati Bey İlkokulu’nun yanındaki mezarlığa defnedilmişti. Daha sonra mezarlık arsasının okul bahçesine katılması üzerine kemikleri çıkartılarak bugünkü Bursa yolu üzerindeki kabrine defnedilmiştir. Eskişehirliler şehrin önemli caddelerinden birisine Kızılcıklı Mahmut pehlivanın ismini vererek bu unutulmaz pehlivanın anısını yaşatmak iradesini göstermişlerdir.


[1] Bknz. İsmail Habib Sevük,Türk Güreşi, Garp Âlemindeki Kasırga, Ocak Matbaası, İstanbul, 1949, s.110.

[2] Chicago Eagle, 06.12.1913, s.2.

[3] Âtıf Kahraman, Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi C. 1, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1989, s. 441, 622 nolu dipnot.

[4] Orhan Koloğlu, Müthiş Türkler, s.268.

[5] Orhan Koloğlu, Müthiş Türkler, s.268-269.

[6] Kazanan 6000 kaybeden 4000 alacaktı.

[7] Sami Karayel, En Meşhur Türk Pehlivanları, Kızılcıklı Mahmut, Ahmet Halit Kitabevi, s.9.

[8] Orhan Koloğlu Eşref Şefik’ten nakille Emin’in geri çekilişinin halk tarafından Kızılcıklı’yla baş edemeyeceğini anlayınca çekildiği şeklinde yorumlandığını ancak aslında Kızılcıklı’nin para ödülünü Emin’e bırakmasıyla başpehlivan olduğunu nakletmektedir.

Bknz. Orhan Koloğlu, Müthiş Türkler, s.268-269.

[9] Âtıf Kahraman, Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi C. 1, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1989, s. 445-446.

[10] Âtıf Kahraman a.g.e s.448-449.

[11] Yetimler Yurdu.

[12] Koloğlu 293-294.

[13] Kahraman 459.

[14]Sami Karayel a.g.e s.28.

Top