Büyük Türk Denizcisi

Asıl ismi Ahmet Muhiddin Piri olan Piri Reis, Osmanlı döneminde coğrafyacı, haritacı, rotacı ve amiral olarak hayatını sürdürmüştür. Amerika’yı gösteren Dünya haritaları ve Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik kitabıyla tanınmaktadır. Popüler kültürde de Piri Reis’e yer verilmektedir. Ubisoft adlı oyun firmasının bir oyununda bomba yapımında usta ve önemli bir karakter olarak deyinilmiştir.

Kesin olarak doğum tarihi bilinmese de, II. Mehmed zamanında padişahın emriyle Karaman’dan İstanbul’a göç ettirilen ailelerden birinin oğlu olan Ahmed Muheddin Piri, bir süre İstanbul’da yaşadıktan sonra Gelibolu’ya göç etmiştir. Denizciliğe olan merakını tanınmış bir denizci olan amcası Kemal Reis sayesinde su yüzüne çıkmıştır. 1487-1493 tarihleri arasında amcasıyla açık sularda korsanlık yaptılar ve Fransa, Sicilya ve Sardunya kıyılarına yapılan akınlara katıldılar.

 1486’da Endülüs’te Müslümanların elinde bulunan Gırnata saldırıya uğrayınca Müslümanlar Osmanlı Devlet’inden yardım isteğinde bulundular fakat elinde deniz aşırı sefere çıkabilecek donanması bulunmadığından dolayı Piri’nin amcası Kemal Reis’i İspanya’ya karşı Osmanlı bayrağı altına girmesini teklif etti. Bu seferde Piri ve amcası Kemal Reis müslümanları İspanya’dan Kuzey Afrika’ya taşınmasında yardımcı oldu. Resmi olarak Osmanlı donanmasında görev yapmaya 1494’te 2.Beyazid’ın Akdeniz üzerinde korsanlık yapan denizcileri Venedik seferine çağırmasıyla başlamışlardır. Amcası Kemal Reis ile birlikte Venedik deniz muharebelerine katılmıştır.

Amcası 1511’de Mısır’a doğru yol alırken fırtınada gemisinin batmasıyla vefat etti. Amcasının verfatı üzerine Piri geliboluya rotacılık ve haritalar üzerine çalışmak için döndü. Üzerinde çalıştığı yirmiden fazla  haritadan ve denizde geçirdiği süre boyunca yaptığı gözlemlerden yararlanarak 1513 tarihli ilk Dünya Haritasını çizdi. Atlas Okyanusu, İber Yarımadası, Afrika’nın batı ve Amerika’nın doğu kıyılarını kapsayan üçte birlik parça günümüzde elimizde bulunan bölümüdür. Bu harita’nın dünyaca ünlü en önemli özelliği de Piri Reis’in kendi notlarında belirttiği üzere, Kristof Kolomb’un Amerika haritasının bilgilerini de içeriyor olmasıdır.

Piri Reis, İstanbul’a döndükten sonra tekrar Osmanlı donanmasına katıldı. Derya Beyi rütbesini alarak Mısır seferine gemi komutanı olarak katıldı. Bu seferde Nil ırmağını çizme fırsatı buldu. Piri Reis, İskenderiye’nin ele geçirilmesinde gösterdiği başarıdan ötürü padişahın övgüsünü kazanmıştır. Bu sefer sırasında haritasını padişaha sunmuştur. Günümüzde bu haritanın sadece bir parçası mevcuttur. Piri Reis seferden sonra Gelibolu’ya dönüp derlediği notlardan, bahriye için Kitab-ı Bahriye’yi yazdı.

Kitab-ı Bahriye haritalardan ziyade içerisinde büyük liman şehirlerinin, körfezlerin, burunların, yarımadaların, adaların, boğazların ve Akdeniz’deki olası sığınak yerlerinin detaylı bilgilerini ve diğer ülkelerin insanları, şehirleri ve kültürleri hakkında da bilgiler içermektedir. Aynı zamanda denizde yön bulma teknikleri ve astronominin yön bulmada kullanılabilecek bilgilerini de içermektedir.

Kitab-ı Bahriye iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk kısım fırtınalar hakkında bilgiler, pusula kullanımı, limanlar ve kıyı şeritleri hakkında detaylı bilgi içeren portulan haritası, yıldızları kullanarak yön bulma metodları, okyanuslar ve çevresindeki kara parçaları hakkında detaylı bilgiler bulunmaktadır. İkinci kısımsa portulan haritaları ve gemi seyirleri için rehber niteliğinde bilgiler bulunmaktadır. Her kısımda adalar ve kıyı şeritleri hakkında detaylı bilgiler içermektedir. İçerisinde iki yüz on tane portulan haritası bulunmaktadır. İkinci kısmın içinde detaylı denizcilik bilgilerinin yanı sıra şehirlerdeki ünlü anıt heykelerin resimleri ve bu heykeller hakkında bilgiler içermektedir.

Aden şehrindeki isyanı başarıyla bastırmasından dolayı, Hürmüz adasının ele geçirilmesi görevi de Piri Reis’e verildi. Hint Okyanusunda Portekizlilerle deniz muharebesine giren Piri Reis, kendisinden iki kat fazla gemisi olan Portekiz donanmasını bozguna uğratmıştır. Savaştan kurtulan Portekizliler Hürmüz adasındaki kaleye sığındı. Kalenin etrafını sarmış olsa da burayı ele geçiremeyen Piri Reis kuşatmayı kaldırıp çekildi.

Basra Valisi Kubad Paşa’dan yardım istemesine rağmen vali onu yağmadan dolayı tutuklamak ve yağmadan elde edilen mallara el koymak istedi. Basra’da Portekiz donanmasıyla karşılaşmak istemeyen Piri Reis Süveyş’teki donanma merkezine döndü. Basra valisinin şikayeti Mısır valisine ulaştı ve Piri Reis burada tutuklandı. Kanuni Sultan Sülayman’ın fermanı üzerine 1554’te boynu vurularak idam edildi, idam edildiğinde seksen yaşındaydı.

Görsel

Top